Klank en het zenuwstelsel

Wat er gebeurt wanneer je niet alleen luistert, maar ook ervaart.

Toen er een muntje viel
Vuurvogel en Sounds of Medicine waren al onderdeel van mijn leven toen ik in 2018 en 2019 de opleiding tot vitaliteitscoach en stress- en burn-outcoach volgde.
Ik was nieuwsgierig. Ik wilde meer begrijpen van stress, verdriet, angst en de manier waarop we als mens reageren op wat we meemaken. Wat gebeurt er eigenlijk in ons brein en ons lichaam? En waarom kun je soms heel goed begrijpen waar iets vandaan komt, terwijl je het toch blijft voelen?
Tijdens die opleiding verdiepte ik me in het werk van onder anderen hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder. Ook het boek Uw brein als medicijn van David Servan-Schreiber raakte aan vragen die mij al langer bezighielden.
Ik werkte immers al jaren met klank. Ik had zelf ervaren hoe diep, krachtig en bijzonder de werking ervan kon zijn. Vanuit die ervaring was ik mijn werk gaan delen met anderen, zonder dat ik daar destijds alle woorden voor had.
Tijdens de opleiding ontdekte ik meer over het brein, emoties, stress en de verbinding tussen lichaam en geest. Langzaam kreeg ik woorden voor wat ik vanuit mijn eigen ervaring al kende. Ik begon beter te begrijpen waarom een benadering via het lichaam een andere ingang kan bieden dan praten en denken alleen.
Het was zo'n moment waarop je denkt: Zie je wel. Wat ik vanuit ervaring al kende, heeft ook een basis in hoe wij als mens functioneren.
Voor mij was dat een belangrijk keerpunt. Niet omdat de kennis mijn werk ineens waardevol maakte, maar omdat ze me hielp er woorden aan te geven. Ik kon beter begrijpen wat me al die jaren had bewogen en kreeg meer vertrouwen in de weg die ik bewandelde.
De opleiding werd geen nieuw begin van Sounds of Medicine, maar een verdieping van de weg die ik al liep.

Het emotionele brein: begrijpen is niet altijd genoeg
We gebruiken de woorden denken en voelen vaak alsof ze hetzelfde proces beschrijven. Toch zijn er verschillen in de manier waarop ons brein informatie verwerkt.
Sommige hersengebieden helpen ons bewust na te denken, situaties te begrijpen, afwegingen te maken en woorden te geven aan wat we meemaken. Andere hersengebieden zijn nauw betrokken bij emoties, herinneringen, motivatie en onze lichamelijke reacties. Samen worden deze processen ook wel verbonden met wat we het emotionele brein noemen.
Deze processen werken voortdurend samen. Maar ze reageren niet altijd op dezelfde manier of in hetzelfde tempo.
Je kunt bijvoorbeeld heel goed weten dat een situatie voorbij is, terwijl je lichaam nog spanning vasthoudt. Je kunt begrijpen waar je angst vandaan komt, en toch merken dat je schrikt, je adem inhoudt of onrust voelt wanneer iets je eraan herinnert.
Inzicht kan enorm waardevol zijn. Het helpt ons begrijpen, betekenis geven en keuzes maken. Maar begrijpen wat er gebeurt, betekent niet automatisch dat je het ook meteen anders ervaart.
Daarom kunnen andere ingangen naast praten en denken zo waardevol zijn. Denk aan bewegen, wandelen in de natuur, meditatie, aanraking, muziek en klank. Ze kunnen ons op een andere manier in contact brengen met onze emoties en lichamelijke beleving.
Soms begint verandering niet bij nóg beter begrijpen, maar bij ruimte krijgen om te ervaren wat er in je leeft.

Je zenuwstelsel: voortdurend afstemmen
Ons zenuwstelsel staat geen moment stil. Het verwerkt voortdurend informatie uit onze omgeving én uit ons eigen lichaam. Het helpt ons reageren op wat er gebeurt en regelt onder meer onze ademhaling, hartslag en spijsvertering.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het autonome zenuwstelsel. Dat regelt veel processen zonder dat we daar bewust over hoeven na te denken.
Binnen dit systeem spelen het sympathische en het parasympathische zenuwstelsel een belangrijke rol.

Het sympathische zenuwstelsel — klaar om te handelen

Wanneer we iets als spannend, bedreigend of veeleisend ervaren, kan het sympathische zenuwstelsel actief worden. Ons lichaam maakt zich klaar om te handelen.
De hartslag kan versnellen, de ademhaling veranderen en spieren kunnen zich aanspannen. Onze aandacht richt zich sterker op wat er gebeurt en op wat we moeten doen.
Dat is een gezonde en noodzakelijke reactie. We hebben deze activering nodig om in beweging te komen, alert te zijn en met uitdagingen om te gaan.
Maar wanneer spanning zich langdurig opstapelt en er weinig ruimte is voor herstel, kan het moeilijker worden om weer tot rust te komen. Je merkt misschien dat je voortdurend alert bent, veel piekert, slecht slaapt of moeite hebt om werkelijk te ontspannen.
Alsof er ergens in jou een motor blijft draaien, ook wanneer je allang stilzit.

Het parasympathische zenuwstelsel - ruimte voor herstel

Het parasympathische zenuwstelsel ondersteunt processen die te maken hebben met rust, spijsvertering en herstel. De nervus vagus, ook wel de tiende hersenzenuw genoemd, speelt hierin een belangrijke rol. Deze zenuw verbindt de hersenen met verschillende organen en is betrokken bij de regulatie van onder meer hartslag en spijsvertering.

Het sympathische en parasympathische zenuwstelsel zijn geen twee losse systemen die elkaar simpelweg uitschakelen. Ze werken samen en stemmen zich voortdurend af op wat ons lichaam nodig heeft.
Wanneer we ons veilig genoeg voelen om de waakzaamheid wat los te laten, kan er ruimte ontstaan voor ontspanning. De ademhaling kan veranderen, spieren kunnen verzachten en onze aandacht hoeft niet voortdurend gericht te blijven op alles wat er om ons heen gebeurt.
Je bent veilig. Je mag hier blijven.
Er hoeft even niets. Je hoeft niet vooruit te kijken, niets op te lossen en nergens op voorbereid te zijn.
Vanuit die ervaring kan er ruimte ontstaan voor rust, ontspanning en herstel.
Rust is dus niet alleen even niets doen. Het is ook de ruimte waarin ons lichaam andere processen de aandacht kan geven die ze nodig hebben.
En juist hier wordt de verbinding met lichaamsgerichte manieren van werken interessant.

Wat kan klank hierin betekenen?
Geluid doet meer met ons dan alleen onze oren bereiken.
Ons brein verwerkt geluid niet alleen als informatie over wat we horen. Muziek en klank kunnen ook onze aandacht, emoties, herinneringen en lichamelijke reacties beïnvloeden.
Denk maar eens aan een muziekstuk dat je onmiddellijk terugbrengt naar een bepaalde periode in je leven. Een stem waarbij je je op je gemak voelt. De spanning die je ervaart bij een onverwacht hard geluid. Of de rilling die soms over je rug loopt wanneer muziek je diep raakt.
Je lichaam reageert soms al voordat je bewust hebt bedacht wat je hoort of waarom het je raakt.
Bij klank spelen verschillende elementen een rol. Ritme kan onze aandacht meenemen en uitnodigen tot meebewegen. Lang aangehouden tonen kunnen onze aandacht naar binnen brengen. Herhaling kan vertrouwd gaan voelen, terwijl veranderingen in klank ons juist alert kunnen maken. De klankkleur, de intensiteit, de stilte ertussen en de manier waarop we luisteren, dragen allemaal bij aan onze ervaring.
Ook in onderzoek naar muziek wordt gekeken naar de invloed ervan op stressbeleving, stemming en lichamelijke reacties. De uitkomsten verschillen per persoon en per situatie. Niet iedere klank heeft hetzelfde effect en niet iedereen reageert op dezelfde manier.
Geluid kan ons op verschillende manieren raken. Dat maakt klank tot een interessante ingang wanneer we niet alleen via het denken willen werken.

Van horen naar ervaren
Tijdens een Sounds of Medicine-ceremonie liggen de deelnemers ontspannen, met hun ogen gesloten. Sommigen leggen een zacht kussentje over hun ogen. Het zien wordt stiller. De aandacht kan zich verplaatsen van wat er om je heen gebeurt naar wat je zelf ervaart.
Je hoeft de instrumenten niet te zien om hun klank te ontmoeten. Je kunt luisteren, resonantie voelen, merken dat je aandacht verandert of ontdekken wat er in je lichaam beweegt.
Soms ervaar je ontspanning. Soms komen emoties of herinneringen naar boven. En soms is er vooral een ervaring die moeilijk in woorden te vangen is.
Dat hoeft niet allemaal te gebeuren. De ene keer ervaar je veel, de andere keer weinig. Wat je meebrengt, hoe je je voelt en hoe je op bepaalde klanken reageert, speelt allemaal mee.
Wat mij hierin aanspreekt, is dat klank geen beroep doet op ons vermogen om alles te begrijpen of op te lossen. Je hoeft niet eerst de juiste woorden te vinden voor wat er in je leeft.
Je mag luisteren. Voelen. Ervaren.
En van daaruit kan er iets in beweging komen.

Van onbalans naar harmonie
In de sjamanistische tradities waarmee ik werk, wordt niet alleen gekeken naar ziekte, maar ook naar de onbalans die iemand kan ervaren. Wanneer de harmonie in onszelf verstoord raakt, kan dat zich op verschillende manieren laten voelen: lichamelijk, mentaal, emotioneel of energetisch.
Vanuit deze visie gaat het niet alleen om het bestrijden van klachten, maar ook om aandacht voor de mens als geheel.
Klank kan daarin een waardevolle rol spelen. De trillingen, tonen en ritmes kunnen ons raken in onze lichamelijke en emotionele beleving. Soms ontstaat er ontspanning, soms verzachting. Soms wordt iets voelbaar waarvoor nog geen woorden zijn.
Wat er gebeurt, laat zich niet vooraf bepalen. Ieder mens ervaart klank op een eigen manier.
Voor mij is klank daarom geen wondermiddel, maar een waardevol pad. Een uitnodiging om te luisteren, te ervaren en opnieuw ruimte te maken voor harmonie in jezelf: harmonie in lichaam, geest en energie.

Sounds of Medicine
In Sounds of Medicine komt voor mij veel samen: de kracht van klank, de wijsheid van de natuur en de kennis die ik in de loop der jaren heb opgedaan over stress, het brein en het zenuwstelsel.
Mijn werk is geworteld in ervaring. De opleidingen hebben me geholpen die ervaring beter te begrijpen en er woorden aan te geven. Ze hebben me ook het vertrouwen gegeven om te staan voor wat ik doe.
Sinds 2007, toen mijn eerste drum op mijn pad kwam, is klank een wezenlijk onderdeel van mijn leven. In de jaren daarna is die verbinding steeds verder verdiept en is klank ook de basis geworden van mijn werk.
Ik blijf me verwonderen over wat er kan ontstaan wanneer iemand zich openstelt voor de ervaring van klank.
Niet omdat ik vooraf weet wat er bij iemand zal gebeuren, maar omdat ik zelf heb ervaren hoe waardevol deze weg kan zijn.
Met Sounds of Medicine schep ik ruimte om klank te ontmoeten en te ervaren wat die ontmoeting voor jou kan betekenen.

Met klank, liefde en aanwezigheid ruimte scheppen voor wat in de mens zelf in beweging kan komen.